قطع عصب صورت و ترمیم آن

شاید تا به حال به این فکر نکرده باشیم که بالا رفتن ابروها از تعجب، لبخند زدن در یک دیدار صمیمانه، یا حتی بسته شدن پلک‌ها هنگام خواب، چقدر به‌ ظاهر ساده‌اند اما در واقع حاصل یک هماهنگی پیچیده میان مغز و عضلات صورت هستند. در پشت این هماهنگی، عصب صورت قرار دارد. عصبی حیاتی که اگر به هر دلیلی دچار آسیب یا قطع شود، نتیجه‌ ی آن چیزی فراتر از یک مشکل پزشکی است و تاثیر مستقیم بر احساس و ارتباط فرد دارد. قطع عصب صورت، چه در اثر جراحی، تروما، تومور یا بیماری‌های دیگر اتفاق بیفتد، می‌تواند باعث فلج بخشی یا تمام عضلات صورت شود. در این مقاله، تلاش می‌کنیم نگاهی جامع و قابل‌ فهم به موضوع قطع عصب صورت داشته باشیم.

در صورتی که قصد انجام درمان قطع عصب صورت نزد دکتر محمد مهدی سالم را دارید می‌توانید با کلیک بر روی دکمه زیر از ایشان نوبت بگیرید.

قطع عصب صورت چگونه است؟

قطع عصب صورت این گونه رخ می‌دهد که ممکن است یک روز از خواب بیدار شوید و احساس کنید که قادر به حرکت دادن یک طرف صورت خود نیستید. در بیشتر موارد دیگر امکان حرکت ماهیچه صورت وجود ندارد و فرد نمی‌تواند اخم کند یا بخندد.

اگر عصب‌های کنترل کننده صورت دچار التهاب شوند یا تورم و فشردگی را تجربه کنند، ایجاد می‌شود. در این وضعیت بخشی از صورت دچار افتادگی می‌شود و انقباضات صورت گرفته در آن، مانع از حرکت ماهیچه برای اخم کردن یا لبخند زدن می‌گردد.

قطع عصب صورت چه علائمی دارد؟

شدت بروز علائم در هر یک از افراد متفاوت است. معمولا علائم قطع عصب پس از یک دوره ابتلا به سرماخوردگی و عفونت‌های مربوط به چشم یا گوش ایجاد می‌شود. همچنین این اختلال به یک بیماری ناگهانی شناخته می‌شود و ممکن است در هنگام خواب یا در حالت خوردن و نوشیدن ظاهر گردد.

افرادی که فلج صورت را تجربه می‌کنند در ابتدا با علائمی همچون خشکی یا سرازیر شدن آب دهان، اختلالات چشایی و ریزش بیش از اندازه اشک از چشم مواجه هستند. یکی از مهم‌ ترین علامت قطع عصب صورت ایجاد حالت کشش یا ضعف عضلات هر دو قسمت صورت یا یک سمت آن است.

کج شدن گوشه دهان، از دیگر علائم قطع عصب در ناحیه صورت است که معمولا تمامی این علائم در به طور ناگهانی شروع می‌شوند و تا ۴۸ ساعت بعد به اوج می‌رسند. اگر میزان التهاب و فشار بر صورت بیشتر باشد شدت این اختلال بیشتر است. در صورت بروز این وضعیت، بیمار نیازمند مدت زمانی بیشتری برای رفع و ترمیم آن است.

قطع عصب صورت چه دلایلی دارد؟

دلایل قطع عصب صورت می‌توانند بسیار متنوع باشند و بسته به موقعیت عصب، شدت آسیب و شرایط زمینه‌ای، به دسته‌های مختلف تقسیم شوند. در ادامه مهم‌ ترین علل قطع یا آسیب به عصب صورت را مرور می‌کنیم:

• فلج بلز: در فلج بلز، بیمار افتادگی عضلانی را در یک طرف صورت خود احساس می‌کند. ممکن است این وضعیت در موارد نادر در هر دو بخش صورت رخ دهد. فلج بل قابل درمان است اما تا ۲۰ درصد از افراد مبتلا به این بیماری مجبور هستند به همین وضعیت به زندگی خود ادامه دهند.
• تروما: شکست جمجمه یکی از دلایل قطع و یا ایجاد اختلال در از بین رفتن عصب صورت است. ورم و شکستگی‌های ناشی از آسیب به جمجمه می‌تواند منجر به اختلال در عصب چهره شود.
• نوروم: رشد غیر طبیعی نوروم یا تومور عصبی یکی از دیگر دلایل آن است که به طور تدریجی می‌تواند باعث فلج صورت شود.
• عفونت و بیماری: بروز عفونت‌‌های مختلف همچون عفونت گوش میانی و بیماری سکته مغزی وضعیت قطع عصب در چهره را ایجاد می‌کند.

در فیلم زیر جراحی فلج عصب صورت همراه با لیفت دو طرفه صورت و لیفت گردن توسط دکتر محمد مهدی سالم را مشاهده می‌کنید.

آیا قطع عصب صورت برگشت‌ پذیر است؟

عصب صورت، یکی از مهم‌ ترین اعصاب مغزی است که کنترل حرکت‌های ظریف عضلات صورت را بر عهده دارد، از پلک زدن و لبخند زدن گرفته تا حالات پیچیده‌ تر چهره. وقتی این عصب آسیب می‌بیند یا در اثر حادثه، جراحی یا تومور به‌ طور کامل قطع می‌شود، سوال مهمی که پیش می‌آید این است که آیا قطع عصب صورت قابل بازگشت است؟

پاسخ به این پرسش ساده نیست و به عوامل متعددی بستگی دارد. به‌ طور کلی، اگر آسیب عصب صورت به‌ صورت کامل و فیزیکی (یعنی قطع کامل فیبرهای عصبی) باشد، احتمال بازگشت عملکرد به شکل خودبه‌خود بسیار پایین است. برخلاف آسیب‌های جزئی یا فشاری به عصب که ممکن است طی چند هفته تا چند ماه بهبود یابد، در مواردی که عصب به‌ طور کامل قطع شده، مسیر طبیعی بازسازی به‌ شدت محدود می‌شود.

اگر در مورد درمان قطع عصب صورت سوالی دارید می‌توانید با شماره 09227041206 تماس بگیرید.

با این حال، پیشرفت‌های چشم‌گیری در زمینه جراحی‌های ترمیمی و پیوند عصب صورت گرفته است. در چنین روش‌هایی، جراحان تلاش می‌کنند تا با استفاده از پیوند عصبی یا انتقال عصب، مسیرهای جدیدی برای هدایت سیگنال‌های عصبی ایجاد کنند. هرچند این فرایندها پیچیده‌اند و نیاز به بازسازی طولانی‌ مدت دارند، اما در برخی بیماران، به‌ ویژه در صورت اقدام به‌ موقع، می‌توانند منجر به بازگشت نسبی عملکرد عضلات صورت شوند.

همچنین، نقش فیزیوتراپی تخصصی عصب صورت و توان‌بخشی عصبی در بازیابی عملکرد نباید نادیده گرفته شود. تمرین‌های هدفمند می‌توانند به تحریک عضلات و حفظ حجم آن‌ها کمک کرده و در صورت ترمیم جزئی عصب، شانس عملکرد مجدد را افزایش دهند.

چه مدت طول می‌کشد تا عصب صورت ترمیم شود؟

ترمیم عصب صورت، فرایندی زمان‌ بر و پیچیده است که به عوامل مختلفی  از جمله شدت آسیب، محل درگیری، سن بیمار و نحوه درمان، بستگی دارد. بسیاری از بیماران پس از آسیب به عصب صورت، این پرسش را مطرح می‌کنند که بهبودی دقیقا چقدر زمان می‌برد و چه انتظاری می‌توان داشت؟

در آسیب‌های جزئی مانند فشار یا التهاب موقتی (مثلا در فلج بلز)، عصب ممکن است طی ۲ تا ۳ هفته شروع به بهبود کند و در مدت ۳ تا ۶ ماه عملکرد آن تا حد زیادی بازگردد. اما در آسیب‌های متوسط تا شدید، مانند پارگی ناقص یا تخریب بخشی از عصب، این روند طولانی‌ تر می‌شود و تا یک سال یا بیشتر ممکن است زمان نیاز داشته باشد.

در مواردی که عصب به‌ طور کامل قطع شده باشد، ترمیم خودبه‌خود تقریبا غیرممکن است و معمولا نیاز به جراحی پیوند یا انتقال عصب وجود دارد. پس از این نوع جراحی‌ها، رشد مجدد فیبرهای عصبی با سرعت تقریبی یک میلی‌ متر در روز انجام می‌شود، بنابراین ممکن است ۶ تا ۱۸ ماه طول بکشد تا نشانه‌هایی از بهبود ظاهر شود.

نکته مهم این است که ترمیم عصب یک روند تدریجی است و اغلب نیاز به صبر، پیگیری منظم و بازتوانی تخصصی دارد. پیگیری فیزیوتراپی و تمرین‌های بازتوانی نیز اگر زود شروع شود، می‌تواند به بازگرداندن حرکت و تقارن صورت کمک کند.

فلج صورت با قطع عصب چه تفاوتی دارد؟

وقتی از مشکلات حرکتی صورت صحبت می‌شود، دو اصطلاح فلج صورت و قطع عصب صورت اغلب به‌کار می‌روند، اما باید دانست که این دو موضوع از نظر علت‌ شناسی و شدت آسیب تفاوت‌هایی اساسی دارند.

فلج صورت به حالتی گفته می‌شود که عضلات صورت توانایی حرکت طبیعی خود را از دست می‌دهند. این فلج می‌تواند کامل یا ناقص باشد و معمولا ناشی از اختلال عملکرد عصب صورت است، اما الزاما به معنای قطع کامل آن نیست. فلج صورت می‌تواند دلایل متعددی از جمله التهاب، عفونت، فشار، یا آسیب‌های موقتی به عصب، داشته باشد.

در مقابل، قطع عصب صورت به معنای آسیب جدی و کامل به فیبرهای عصبی است که مسیر انتقال پیام‌های عصبی به عضلات صورت را به‌ طور کامل قطع می‌کند. این نوع آسیب معمولا ناشی از تروما، جراحی یا بیماری‌های شدید است و به بازسازی بیشتری نیاز دارد. قطع عصب به‌ طور معمول باعث فلج دائمی‌ تر و شدیدتری می‌شود که به‌ صورت خودبه‌خود کمتر بهبود می‌یابد.

بنابراین، می‌توان گفت هر قطع عصب منجر به فلج صورت می‌شود، اما هر فلج صورتی ناشی از قطع عصب نیست. در موارد فلج غیرکامل یا موقتی، درمان‌های محافظه‌ کارانه مانند دارو درمانی و فیزیوتراپی ممکن است منجر به بهبود شوند، اما در قطع عصب، اغلب نیاز به مداخلات جراحی و بازسازی وجود دارد.

آیا قطع عصب صورت باعث نابینایی یا ناشنوایی هم می‌شود؟

قطع عصب صورت، مسئله‌ای است که بسیاری از افراد درباره عوارض آن سوال دارند؛ مخصوصا اینکه آیا می‌تواند باعث نابینایی یا ناشنوایی شود؟ واقعیت این است که عصب صورت مسئول کنترل حرکات عضلات صورت، بیان احساسات و همچنین برخی عملکردهای غدد است، اما نقش مستقیمی در بینایی یا شنوایی ندارد.

عصب صورت از مغز شروع شده و به عضلات مختلف صورت شاخه می‌دهد. نابینایی معمولا به دلیل مشکلاتی در عصب بینایی یا قسمت‌هایی از مغز که به دید مرتبط هستند رخ می‌دهد. بنابراین، قطع یا آسیب به عصب صورت تاثیری مستقیم روی بینایی ندارد. البته ممکن است در برخی شرایط پیچیده، آسیب‌های عصبی گسترده‌ تر باعث تداخل در عملکرد‌های نزدیک به هم شوند، اما قطع عصب صورت به تنهایی عامل نابینایی نیست.

در مورد ناشنوایی هم باید گفت که عصب شنوایی از عصب صورت جدا است و وظیفه شنیدن و حفظ تعادل را بر عهده دارد. به همین خاطر، آسیب به عصب صورت به طور مستقیم باعث ناشنوایی نمی‌شود. البته در عمل‌های جراحی پیچیده یا آسیب‌های شدید ممکن است هر دو عصب به نوعی تحت تاثیر قرار بگیرند، اما این موارد استثنایی هستند و به صورت معمول، قطع عصب صورت با ناشنوایی همراه نیست.

ترمیم و درمان قطع عصب صورت به چه صورت است؟

قطع عصب صورت و ترمیم آن در هر یک افراد متفاوت است. باتوجه به علت بروز بروز این اختلال برای ترمیم و درمان آن تصمیم‌گیری می‌شود. با انتقال رشته‌های عصبی یا تبادل آن‌ها، امکان ترمیم عصب صورت فراهم می‌گردد. این روش با عنوان جراحی پیوند عصب نیز شناخته می‌شود.

پزشک برای ترمیم رشته‌های آسیب دیده از رشته‌های عصبی سالم کمک می‌گیرد. در مواردی دیگر، برای ترمیم عصب‌های قطع شده صورت، از عصب طرف دیگر چهره استفاده می‌شود. انجام این فرآیند به کمک رشته عصبی واسط صورت می‌گیرد.

در صورتی که علت آن بروز بیماری فلج بل باشد، بیماری به طور طبیعی بهبود می‌یابد و ممکن است پزشک برای رفع این مشکل برخی دارو‌های لازم را برای بیمار تجویز کند. استروئید‌های خوراکی و دارو‌های ضد ویروسی از دارو‌های مخصوص برای بهبود این وضعیت هستند.

اگر قطع اعصاب صورت با اختلال در فعالیت‌ ماهیچه‌های چهره ظاهر گردد، انجام حرکات فیزیوتراپی برای بیمار در نظر گرفته می‌شود. فیزیوتراپی می‌تواند باعث ترمیم آسیب‌های وارد شده بر عضلات چهره شود و توانایی حرکت را در آن‌ها بازگرداند.

ممکن است در اثر آن، عضلات بیمار دچار آسیب گسترده شود که در این حال انجام بوتاکس و جراحی پلاستیک می‌تواند یک گزینه مناسب برای ترمیم عصب باشد.

نتیجه گیری

قطع عصب صورت و ترمیم آن یکی از بیماری‌های ناگهانی است که معمولا در هنگام خواب یا در وضعیت خوردن و نوشیدن ایحاد می‌شود. دلایل مختلفی می‌تواند منجر به بروز قطع عصب در چهره شود. سکته مغزی، ایجاد تومور، آسیب به جمجمه و عفونت از دلایل رایج قطع عصب صورت است‌. این بیماری می‌توان به کمک جراحی پیوند عصب یا سایر روش‌های درمانی بهبود می‌یابد.